Hijyen kelimesi, Yunanca’da sağlık anlamındaki hygies kelimesinden türemiştir ve sağlık bilimi, sağlık hizmetleri, koruyu hekimlik gibi konuları kapsar. Yani sağlık için gerekli koşulların sağlanması ve sürdürülmesi için öngörülen uygulamalardır. Sözlük anlamı ise; ferdin veya toplum olarak insanların sağlığının korunması ve geliştirilmesine çalışan beslenme, sağlık ve çevre konularındaki bilgileri bir sentez halinde uygulayan bilim dalıdır.

Kaliteli ve sağlıklı bir üretim için çalışanların temiz ve sağlıklı olması gerektiği gibi, işletmede de etkin bir temizlik ve dezenfeksiyon uygulaması olmalıdır. Temizlik, gıda ile temas eden alet-ekipman ve yüzeylerdeki kir ve gıda atıklarının uzaklaştırılarak, mikroorganizmalar için üreme ortamları oluşmasını önlemektir. Dezenfeksiyon ise, temizlik aşamasından sonra ürüne kontaminasyon kaynağı olabilecek mikroorganizmaların tümünün öldürülmesi ya da zararlı etki yaratmayacak en düşük düzeye indirilmesidir.

Gıda maddelerinin güvenilir olarak tüketime sunulması için gıda zincirinin safhalarında alınan önlemleri veya tehlike kontrolü ve amaçlanan kullanımı hesaba katarak, bir gıda maddesinin insan tüketimine uygunluğunun sağlanması için gerekli önlemler ve koşulları veyahut gıdanın üretimi, depolanması ve tüketiminin sağlığa uygun şartlarda yapılması Gıda Hijyeni olarak tanımlanmaktadır.

Bu durumda, üretici piyasaya insan sağlığı açısından güvenilir gıda arz etmez, pazardaki yerini korumak, geliştirmek ve yeni pazarlara girebilmek için risklerini en aza indirmek, tüketici gıda maddesine olan ve oluşabilecek fiziksel, kimyasal ve biyolojik tehlikelere karşı kendini koruyabilmek, devletin koyduğu kuralları yerine getirebilmek için hijyen gereklidir.

Gıda Hijyeni : Gıdanın kullanım amacı dikkate alınarak tehlikenin kontrole alınması ve gıdanın insanlar tarafından tüketiminin uygunluğunun sağlanması için, gerekli her türlü önlem ve koşullar olarak tanımlanmaktadır. Herhangi bir gıdanın temizliği ve tümüyle hastalık yapan etmenlerden arındırılmış olması demektir. Bir başka ifade ile yenilen gıdalar tüketen kişileri hasta etmemelidir.

Sanitasyon : Latincede sağlıkla ilgili demektir. Sağlık için uygun koşulların yaratılması ve sürdürülmesi işlemidir. İnsanların sağlığının korunması veya tekrar kazanılmasında uygulanacak prensipleri içermektedir. Sanitasyon dendiğinde temizlik ve dezenfeksiyon akla gelmelidir.

Gıda Sanayinde Sanitasyon : Gıda üretiminde hijyenik ve sağlıklı koşulların oluşturulması ve korunması demektir. Bunun anlamı da; gıda hammaddesinin taşınması, ürüne işlenmesi, ambalajlanması, depolanması ve satışı sırasında çeşitli kaynaklardan olabilecek kontaminasyonların engellenmesidir.

Sterilizasyon : Bütün canlı mikroorganizmaların, canlı sporların, virüslerin ve viroidlerin öldürülmesi, ortamın canlılardan arındırılması işlemidir.

Dezenfeksiyon : Cansız maddelerdeki patojen mikroorganizmaların fiziksel veya kimyasal yöntemlerle öldürülmeleri veya üremelerinin durdurulmasıdır.

Antiseptik : Mikroorganizmaları öldürebilen veya üremelerini durdurabilen maddelere denir.

• Yeterli ve dengeli beslenerek, temizliğine dikkat etmeli, sağlığını korumalı ve bu durumu sürdürmeye dikkat etmelidir.
• Özellikle solunum yolu enfeksiyonlarına, gastrointestinal rahatsızlıklara ve fiziksel hastalıklara yakalanmamak için çaba sarf etmelidir.
• Kesilmeler, yanıklar, çıbanlar ve deri kızarıklıkları gibi her türlü yaraların zamanında sorumlu yöneticilere bildirilmesi ve tedavisi gereklidir.
• Hijyenik kurallara uyma ve bunu bir alışkanlık haline getirmek için çaba sarfetmelidir.
• Soğuk algınlığı, bronşit vb. hastalıklara yakalandığı anlaşılır anlaşılmaz bunu yöneticilere bildirmelidir.
• Personel temizlik konusunda kurallara uyarak

-Her gün duş almalı

-Her gün iç çamaşırlarını değiştirmeli

-Tırnak temizliğine dikkat etmeli

-İşe başlamadan önce iş kıyafetini giymeli

-Çalışma sırasında eldiven ve bonesini mutlaka kullanmalı

-Gıdanın, cihazın veya diğer kapların içine düşebilecek mücevher ve yüzükler takmamalıdır.

• Tuvaletlerdeki sabun, dezenfektan veya el havlularının bitmesini takip edecek bir personel görevlendirilmelidir.
• Başını ve vücudunun diğer taraflarını kaşımak, burun karıştırmak gibi alışkanlıkları varsa bu alışkanlıkları bırakmalıdır.
• Öksürme ve aksırma sırasında ağız tek kullanımlık mendille kapatılmalıdır.
• Normal olarak üretimde çalışan bir işçinin her iki saatte en az bir kere ellerini yıkaması gerekmektedir.

Bunun dışında işyerinde;

-Tuvalete girdikten sonra,

-Çöp ve toprakla uğraştıktan veya kirlenmiş materyallere dokunduktan sonra,

-Para gibi elden ele dolaşan materyallere temas ettikten sonra,

-Isıl işlem görmemiş çiğ gıdalara dokunduktan sonra,

-Her dinlenme arasından sonra,

-Sigara içtikten sonra,

-Öksürdükten ve aksırdıktan sonra,

-Mendil kullandıktan sonra ellerini mutlaka yıkayıp, kurulayıp, uygun dezenfektan ile dezenfekte etmelidir.

2919

III. Selim döneminde (1789-1807) Osmanlı Devleti’nde Islahat Hareketleri’ne ordudan başlanmış,, Nizam-i Cedid adıyla yeni bir ordu kurulmuştur. Modern Türk ordusunun ilk çekirdeği sayılan bu üniformalı ordunun giderleri için Irad-ı Cedid adıyla ayrı bir hazine oluşturulmuştur. II. Mahmud döneminde (1808-1839) ise Yeniçeri Ocağı kaldırılmış (15 Haziran 1826) ve yerine Asakir-i Masure-i Muhammediye adıyla ilk talimli ordu kurulmuştur. Tanzimat Fermanı’nın ilanından (1839) sonra askeri alanda gelişmeler olmuş ve sonraki yıllarda Osmanlı Kara Kuvvetleri 1,2., 3. vs. gibi ordulara ayrılmıştır (2).

Askeri güç olarak XVI. yüzyıldan itibaren gelişme gösteren Osmanlı Deniz Teşkilatı ise bahriye ve leventlerden meydana gelmiştir (3). Osmanlı Bahriyesi esas tersane ileri gelenleri olan sanatkarlar ile tersane halkı de­nilen kaptanlar, reisler ve diğer görevlilerden oluşmuştur. Azeb ve levend gibi savaşçı askerler de bu sınıf içinde yer almıştır (4). Osmanlı imparatorluğu ordusunda kara, deniz birlikleri veya görevlerine göre birliklere dağıtılan ikmal maddelerinde bugünkü anlamda bir ayırım yapılmamıştır. ikmal işleri, bir askeri harekat için birliklerin gereksinme duyduğu ikmal maddelerinin tespiti, tedariki, depolanması, bakım ve dağıtımını içermektedir (5).

1. Osmanlı Devleti’nin kuruluşundan Yeniçeri Ocağı’nın kaldırılmasına kadar olan dönem (1299-1826)

a. Barışta iaşe:

Kapıkulu Ocakları’nın beslenme ihtiyacı hükümet tarafından karşılanmamıştır. Erlerin yiyecekleri her ortanın (odanın) kendisi ta­rafından sağlanmıştır. Kapıkulu askerleri, yevmiyeli, ulufeli (üç ayda bir verilen maaş) olduklarından her hafta, orta ve bölüklerin vekilharçları (iaşe subayı) tarafından zamanın rayicine göre her erden para toplanarak bu parayla haftalık erzakı alınmıştır. Her odada ayrı kazan kaynatılarak askerlerin iaşesi sağlanmıştır (6). Kapıkulu askerlerinden olan yeniçerilerin sabah yemeği çorbadır. çorba çoğunlukla kuru baklagillerden oluşmaktadır. Ayrıca Yeniçeri Ocağı mutfaklarında et, pilav ve hoşaf gibi geleneksel yemekler için de üç kazan kullanılmıştır (7). Görüldüğü üzere Yeniçeri Ocağı’nda yemek verme düzeni yani karavana usulü uygulanmamıştır(8).

Osmanlı ordusunun büyük bir kısmını teşkil eden eyalet askerlerinin iaşesinden, tımar sahipleri sorumlu tutulmuştur. Bunlar dirliklerin gelirlerine göre, cebelü adetlerini tespit etmişler ve iaşelerini de kendileri sağlamışlardır (9).

Osmanlı Deniz Kuvveti askerlerinin, leventlerin ve bahriyenin iaşesi için İstanbul (Bebek), Gelibolu, Varna, Burgaz ve Kıbrıs’ta en az altı aylık ihtiyacı karşılayacak peksimet, erzak ambarlarında önceden hazır bulundurulmuştur. Leventlerin günlük ekmeği 200 dirhem ağırlığında bir çift ekmek olarak belirlenmiştir. Kumanya halinde olan gıda erzakı yağ, pirinç, zeytin, buğday, mercimek, zeytinyağı, börülce, soğan, sadeyağ, sirke olarak belirtilmiştir (10).

b. Savaşta iaşe:

Ordunun ana iaşe maddeleri olan ekmeklik un ve sade un, sefer sırasında devlet tarafın­dan karşılanmıştır. XVIIII. yy. sonlarına doğru yiyecek maddeleri arasına kasaplık hayvan, sade yağ, bal da girmiştir. Diğer iaşe maddeleri, sefere gidilirken her orta ve bö-

Tanzimat’ın getirdiği yeniliklerle Osmanlı ordusunda büyük gelişmeler olmuştur. Kara Kuvvetleri beş ordu halinde teşkilatlandırılmıştır. Bu tarihten itibaren orduda iaşe karavana usulü ile verilmeye başlanmıştır. XIX. yy. sonlarında seferde askerin iaşesi ya ambarlardan ya da ağırlık ve nakliye katarlarında bulunan erzaktan veyahut Tekalif-i Harbiye yönetimi ile sağlanmıştır. Seferde harekata başlandığı günden itibaren askeri kıtaların başında ‘yedek tayinat’ denilen bir miktar yiyecek bulundurulmuştur. Ayrıca aske­rin üzerinde ve birlik ağırlıklarında bozulmayacak cinsten erzak ihtiva eden erzak kolları yer almıştır.Seferde et ihtiyacının sağlanması, kadro ile ve özellikle bir piyade taburu veya beş bölüklü bir süvari alayına bir günlük gerekli olan miktar, bir sığır veya sekiz-on koyun; bir sahra topçu bataryasına 1/3 sığır veya iki koyun olarak hesaplanmış. ve bunlar canlı olarak verilmiştir. Ekmek ihtiyacını sağlamak üzere her tümene ve bir kolordu topçusuna bir seyyar ekmekçi kolu bağlanmıştır. Gerektiğinde eratın ekmeğini kendisi yapması için küçük birliklerde saclar bulundurulmuştur. Askerlerin ambarlardan ve kollardan iaşesi mümkün olmadığı zamanlarda “Tekalif-i Harbiye” sistemi (Harp yükümlülüğü) uygulanmıştır (12).1877-1878 Osmanlı-Rus Harbi döneminde birinci sınıf ikmal maddelerinden yiyecek ola­rak er başına dörder günlük demirbaş peksimet (ekmek yapılmadığı zamanlarda yedirilmek üzere ve özellikle donanmada ekmek yapılmadığında ordu ve donanma için ülkenin çeşitli yerlerinde yaptırılan peksimetlerin çeşitli mevki ve iskelelerde ikmali ön görülmüştür) tahsis edilip, her erin yanına verilmiş, ayrıca günlük kişi başına altıyüzkırk gram un, 320 gram et, 11 gram tuz hesaplanmıştır (13).Bir erin günlük beslenmesi için gerekli mik­tar, 1. Dünya Savaşı döneminde 9600 gram ekmek, et olarak; 356 gram taze et veya yarısı kadar kavurma, pastırma, sucuk veya et konservesi; sebze olarak 86 gram pirinç, 10 gram yağ, 30 gram soğan, 30 gram tuz, 1/4 kg ete karşılık nohut, fasulye gibi kuru sebzeler, patates veya sebze konservesi, yaş sebze olarak hesaplanmıştır. Buna göre bir erin tayini 3149 kalori olarak hesaplanmıştır. Ekmek verilmediği zamanlarda 600 gram peksimet, papara şeklinde verilmiştir. Et ise taze verilmekle birlikte savaşta ve tatbikatlarda farklı bir uygulamaya tabi tutularak et istihkakının yarısı kavurma olarak verilmiştir. Erlere yemek dağıtımının yapılamayacağı hallerde kumanya verilmiştir. Bu kumanya günlük olarak; 600 gram peksimet, 160 gram zeytin, 80 gram soğan, 32 gram sirke, 30 gram zeytinyağından oluşmuştur (14). Askere verilen yemekler genellikle Türk mutfaklarında pişen yemekler olup; bunlar sabah kahvaltılarında ekseriya çorba (mercimek, tarhana, kekikli yayla çorbası vb.) şeklinde verilmiştir. Öğle ve akşam yemekleri klasikleşmiş yemek çeşitlerinden olan kuru fasulye, nohut, mercimek, makarna, bulgur pilavı, erişte, kapuska (lahana yemeği), patlıcan musakka, kabak yemekleri, ayran, cacık gibi yemeklerle; un helvası, lokma, sütlaç, bal, irmik helvası, aşure, güllaç vb. gibi tatlılardan oluşmuştur. Hafif ve ağır erzak kollarının ihtiyaca göre menzil ulaştırma kollarıyla veya savaş yükümlülüğü yoluyla halktan tedarik olunacak Araçlarla güçlendirilmesi planlanmıştır. Bu kollar büyük komutanların emrinde hareket eden bir iaşe ambarı olarak düşünülmüştür (15). Yine 1. Dünya Savaşı döneminde (Çanakkale ve Gelibolu’da bulunan müstahkem mevki komutanlığı ve 2. Ordu’ya İstanbul dolaylarında 1. Ordu ile; İstanbul’dan geçen birliklerin beslenme ihtiyacı Levazım Dairesi Başkanlığı tarafından orduların bölgelerine iletilmiştir. Süt hulasası, sabun, gaz, §eker, çay, kahve, fındık, uzum, hurma, zeytinyağı, konserve Levazım Dairesi Başkanlığı’nca ordulara gönderilen yiyecek maddelerindendir (16). Osmanlı Devleti zamanında yemeklerin pişirilmesinde seyyar mutfaklar da kullanılmıştır. Osmanlı Devleti zamanında kullanılan seyyar mutfaklarda bulunan malzemeler şunlardır;

On araba ile pişirme tertibatı (dört tekerlekli)

Pişirme tertibatı 170 litre hacminde bir ye­mek kazanı (iç içe geçirilmiş iki kap arasına gliserin konulacak şekilde yapılmıştır.)

Levazım teçhizat sandığı (arabanın arka tarafında bulunurdu)

Levazım teçhizat sandığı içinde ise; 4 adet büyük kutu (çay, kahve, şeker, tuz), 6 adet tabak, 1 adet et kıyma makinesi, 1 adet balta, 1 adet bıçak, 1 adet masat, 1 adet gliserin doldurmaya mahsus huni, 1 adet 9.5 litre gliserin havi kap, 1 adet fener, 1 adet yakmaya mah­sus gazyağı dolu şişe bulundurulmuştur (17).

3. Türkiye Cumhuriyeti’nin kuruluşundan günümüze kadar olan donemde askerin beslenmesi

Cumhuriyet’in ilanından sonra Türk Silahlı Kuvvetleri’nde günün şart ve gelişmelerine paralel olarak askerin iaşesi ve beslenmesi için köklü değişiklikler yapılmıştır. 1952-60 devresinde, er yemeklerinde gelişmeler olmuş, Amerikan kadroları göz önünde tutularak levazım sınıfı yeniden düzenlenmiştir. Eski tip mutfaklar, kazanlar, karavanaların yerini bugünkü modern kaplar ve porselen tabaklar almıştır (18).

a. iaşe usulleri

Türk Silahlı Kuvvetleri’nin günümüzde bes­lenme (iaşe) durumu önceki dönemlerden oldukça farklıdır. Modern Türk Silahlı Kuv­vetleri’nde personel istihkakları topluluğun tümüne, görevleri ve bölge şartları göz önüne alınarak düzenlenmiştir. Türk Silahlı Kuv­vetleri’nde beslenme usulleri kazandan, çiğden ve bedel ile olmak üzere üçe ayrılır. Kazandan beslenme

Toplu pişirme ve yedirme işlemlerine veri­len addır. Bu tip beslenme; sağlıklı ve dengeli beslenmeyi sağlamaktadır. çiğden beslenme

Birliklerin özellikle arazi tatbikatlarında ve seferde uyguladıkları bir usul olup; merkezde veya kendi olanakları ile çiğden verilip pişirilerek personele dağıtılmasıdır. Ayrıca, kışın, yolları uzun sure kapalı olan, ulaşım olanağı bulunmayan bölgelerde uygulanmaktadır. Bedel ile beslenme

Görevleri icabı kazandan yedirilemeyen per­sonele besinlerin çiğ olarak verilmesi hallerinde verilen tayin bedelidir. Diger bir deyişle personele verilen nakittir.

b. Normal er istihkakı

14 Eylül 11930 sayılı Tayinat ve Yem Kanunu’na göre belirlenmiş, ancak daha sonraki yıllarda geliştirilmiş. esaslara göre normal er istihkakı günümüzdeki son şekli şöyledir.

Kuru ve yaş, sebze 300
Sabun                     12

Müslümanların kutsal aylarından olan Ramazan ayında erat kendi isteği ile ve görevi elverişli ise oruç tutabilmektedir. Bu takdirde yukarıdaki miktarlarda bazı değişiklikler yapılmaktadır. Oruç tutan personele sabah kahvaltısı ve öğle yemeği sahur yemeği olarak verilmekte, akşam yemeğini ise oruç tutanlar ve tutmayanlar birlikte yemektedirler

Ayrıca 1977 yılında çıkarılan 2029 sayılı Özel Beslenme Kanunu’na göre barış,ta ve savaş,-ta açılacak komando, sualtı taarruz ve savunma timleri, derin su dalgıçları yetiştirme kursuna katılanlara değişik rasyon uygulanmaktadır. Tayinat ve Yem Kanunu gereğince tren ve gemiyle yolculuk yapacak askerlere kumanya verilmektedir Erlere verilen günlük istihkaklar kullanılarak mevsimine göre yemek yapılmaktadır. Bugünkü Türk mutfağında mevcut olan yemeklerin büyük çoğunluğu eratın yemek listelerinde yer almaktadır. Yemeklerde çeşitli çorbalar, makarna çeşitleri, hububatlardan yapılan yemekler (nohut, mercimek, kuru fasulye, pilav, bulgur vb.) sebze yemekleri (taze fasulye, patlıcan, semizotu, ıspanak, kabak, lahana), mevsim salataları, tavuk, hindi ve et kızartmaları, mevsim meyveleri, sütlü ve hamur tatlıları bulunmaktadır.

C.Demirbaş yiyecek istihkakları:

Birlikte gerekli görülen durumlarda iki günlük demirbaş yiyecek verilir. Demirbaş, yiyecek tablosu aşağıda olduğu gibidir.

Cinsi 1. gün (gr.)   2. g[in (gr.)

Peksimet                       450                450

Zeytinyağlı                      200

barbunya pilaki

Zeytinyağlı kuru fasulye   —                         200

ya da z.yaprak dolma

Et konserve                     200                200

Marmelat                        100                 100

Uçucu personel için demirbaş, erzakı günlük 4000 kaloriden aşağı olmayacak şekilde cetvellerde tanzim edilir. Bundan başka hastaların iaşesi (beslenmesi) özel kanunlarla düzenlenmiştir. Ayrıca askeri öğrencilerin, Harekatta, manevra ve tatbikatlarda personelin beslenmesi yine özel kanunlarla belirtilmiştir.

d. Seferi erzak stokları

Birlikler herhangi bir zamanda ve yerde seferber olabileceğinden her birlik 30 günlük iaşe maddelerini stoklamak zorundadır ve barışta Genelkurmay Başkanı’nın emri olmadıkça seferi stok iaşe maddeleri hiçbir surette sarf edilemez. Seferi stoklar hesaplanırken bir erin günlük sarf edeceği iaşe maddesi baz olarak alınır (19).

Notlar:

1. Yusuf Halaçoğlu, XIV ve XVII. Yüzyıllarda Osmanlı Devlet Teşkilatı ve Sosyal Yapı, Ankara,Türk Tarih Kurumu Basımevi, 1995, sf. 43-45.

2.  Abdülkadir özcan, “Osmanlı Askeri Teşkilatı”, Yen! Türkiye, Sayı 31, İstanbul, Ocak 2000, sf.578-581.

3.  Cumhuriyetimizin 75. Yılında Türk Silahlı Kuv­vetleri, Gnkur. ATASE Başkanlığı Yayını, Ankara, Gnkur. Basımevi, 1998, sf. 58.

4.  a.g.e. sf. 581.

5.  Türk Silahlı Kuvvetleri Tarihi Osmanlı Devri, III.
cilt, 7. kısım, Gnkur. ATASE Başkanlığı Yayını, An­kara, Gnkur. Basımevi, 1995, sf.56.

6.  Türk Silahlı Kuvvetleri Tarihi ikinci Viyana Kuşatması’ndan Nizam-i Cedidin Teşkiline Kadar Olan Devre (1683-1793), III. cilt, 4. kısım, Gnkur.
ATASE Başkanlığı Yayını, Ankara, Gnkur. Basımevi­
vi, 1987, sf. 162.

1. Reşat Ekrem Koçu, Yeniçeriler, Istanbul, koçu
   Yayınları 1964, sf. 87.

8.  İsmail Hakkı Uzun çarşılı, Osmanlı Devleti Teşkilatından Kapıkulu Ocakları-l, Ankara, Türk Tarih Kurumu Basımevi, 1943, sf. 254.

9.  Türk Silahlı Kuvvetleri Tarihi, III. cilt, 4. kısım,sf. 162.

10.    Mustafa Cezar, Osmanlı Tarihi’nde Leventler, İstanbul, 1965, sf. 177-178.

1. Türk Silahlı Kuvvetleri Tarihi, III. cilt, 5. kısım, Ankara, Gnkur. Basımevi, 1978, sf. 376-377.
2. a.g.e., sf. 375.
3. Türk Silahlı Kuvvetleri Tarihi Osmanlı Devri, II-
   I. cilt, Ankara, Gnkur. Basımevi, 1985, sf.210.

1. idare ve Muhasebe-l Askeriye Nizamnamesi (31 Ekim 1305-12 kasım 1886) Bent 162, sf.143- 145 ve 148.
2. Türk Silahlı Kuvvetleri Tarihi (1908-1920), III cilt, 6. kısım, Gnkur. ATASE Başkanlığı Yayını, An­ kara, Gnkur. Basımevi, 1971, sf. 358-360.
3. Türk Silahlı Kuvvetleri tarihi Osmanlı Devri I.Dünya Harbi idari Faaliyetler ve Lojistik, ex, An­kara, Gnkur. Basımevi, 1985, sf. 168.
4. Osmanlı Seyyar Mutbakları Talimnamesi (eski yazı), İstanbul, 1917, sf. 1-10.
5. Cumhuriyet’in 50. Yıldönümünde Türk Silahlı Kuvvetleri, Gnkur. ATASE Başkanlığı Yayını, Anka­ra, 1873, sf. 123-124.
6. Hava Sınıf Okulları ve Teknik Eğitim Merkezi
   Komutanlığı yayını, İzmir, 1999.

Metro Gastro dergisi TSK Genelkurmay Başkanlığı ile 2. Zırhlı Tugay Nurettin Baransel Kışlası’na ve Harbiye Askeri Müze ve Kültür Sitesine teşekkür eder.

(Kaynak Metro Gastro dergisi)

    Fazla kiloların başka bir nedeni ise şekerdir.Bu şekerin yarısı şekerleme ve şekerli içecekler ile vücuda alınmaktadır.

    Bütün faktörler birleşerek yalnızca fazla kilo problemini beraberinde getirmemekte, aynı zamanda beslenme ile ilgili hastalıklara da yol açmaktadır.

    Ayrıca araştırma sonuçları bu ülkelerde et tüketiminin de oldukça fazla olduğunu göstermektedir.Halk, eti damak tadına çok uygun bulmakla kalmamakta, yüksek protein içeriğini de göz önüne alarak çok zengin bir gıda olduğuna inanarak tüketmektedir.Eğer ete proteinlerinin biyolojik değeri açısından bakarsak durum böyle olmakla birlikte, etin değeri bileşenleri olan pürinler, kolesterol ve doymuş yağ asitlerinin miktarı ve bu bileşenlerin böbrek taşından damar sertliği ve damar tıkanıklığı gibi birçok hastalığa neden olması etin yararlarının yanısıra  onu riskli bir besin maddesi yapmaktadır.Bu yüzden ete odaklanmış tek yönlü beslenme hiç de sağlıklı değildir.Ayrıca ette bulunan ve özellikle suda çözünen vitaminler esmer buğday ekmeği gibi daha sağlıklı ve hafif gıdalardan da sağlanabilir.Bugün modern beslenme anlayışında bitkisel gıdalar vazgeçilmez öneme sahiptirler.Sağlıklı beslenmede tahıl ürünleri, patates, sebze ve meyve olmazsa olmaz cinsten besinlerdir.Bu besinler her gün, her öğün soframızda bulunmalıdırlar.

    Bitkisel kaynaklı besinler gibi süt ve süt ürünleri de beslenme açısından vazgeçilmez ürünlerdir.Sütün tercih edilmesi en başta iyi bir kalsiyum kaynağı olmasındandır.Yarım litre süt tek başına insan vücudunun kalsiyum ihtiyacını karşılamaktadır.Özellikle yaşlı insanlarda ve menopoz sonrası kadınlarda sık görülen osteoporoz (kemik erimesi) için bu daha fazla önem kazanır.

    Bir başka beslenme hatası da fazla miktarda alınan sodyumdur.Çoğu besin maddesi, üretimi esnasında yeterince tuzlanmamasına rağmen, bizler tüketim esnasında tuzu oldukça cömert kullanmaktayız.Fazlaca kullandığımız sofra tuzu yalnızca yiyeceğin tadını olumsuzlaştırmakla kalmaz, aynı zamanda tansiyonun yükselmesine de neden olur.Fakat belirli bir düzeyde kullanıldığı sürece iyotlu tuz, iyot eksikliğinden kaynaklanan rahatsızlıklara karşı (guatr vb.) en büyük silahımızdır.

    Endüstriyel ülkelerde gözlemlenen yukarıdaki beslenme hatalarının yanında, gelişmekte olan ülkelerde başlıca problem, beslenme yetersizliğidir.Eğer Dünya’nın tüm besin rezervi tüm ülkelere eşit dağıtılmış olsaydı, bugün Dünya’da beslenme yetersizliği çeken insan kalmazdı.Fakat adaletsiz paylaşım yüzünden fakir ülkelerde, özellikle sosyal güvencesi olmayan insanlarla, çocuklar, yaşlı insanlar ve gebe bayanlar yetersiz beslenmenin sonuçlarıyla karşı karşıyadır.Bunun önlenmesi için bir yandan gelişmekte olan ülkelerin gıda üretimleri desteklenmeli diğer yandan da halkın alım gücü iyileştirilmelidir.

    Endüstriyel ülkelerdeki yanlış beslenmenin sebeplerini beş madde halinde sıralayabiliriz:

-Çok fazla gıda alımı

-Çok yağlı gıda alımı

-Çok tatlı gıda alımı

-Çok tuzlu gıda alımı

-Liflerce çok fakir gıda alımı

    Doğru Beslenmenin Kuralları 

1. Öğün mümkün olduğu kadar fazla çeşitte gıda maddelerinden oluşturulmuş olmalıdır.Tek yönlü beslenme sindirim sistemi için zararlıdır.
2. Öğünle alınacak enerji günlük enerji ihtiyacına paralel seyretmelidir.Böylece şişmanlığın önüne geçilmiş olur.Bunun en kolay yolu bir terazi ile ağırlık kontrolüdür.
3. Yağ tüketimi azaltılmalıdır.Burada dikkat edilmesi gereken yağ, ekmeğe sürülen gözle görülür yağlardan ziyade hayvansal gıdalardaki ve diğer yiyeceklerdeki gözükmeyen yağlardır.
4. Şeker tüketimi kontrol altında tutulmalıdır.Şekerlemeler, çikolata, marmelatlar ve reçeller çok fazla şeker içeren gıdalardır.
5. Ekmek, fırın ürünleri, diğer tahıl ürünleri, patates, sebze ve meyvede bulunan yüksek molekül ağırlıklı karbonhidratların tüketimi arttırılmalıdır.Bu tür gıdaların alınmasıyla, lif ve lifli kısımların alınması ve esansiyel gıda bileşenlerinin miktarı da artmış olur.
6. Yemeklere sonradan tuz atma alışkanlığı terk edilmelidir.Eğer yemeklere tuz yerine baharat konursa, yemeklerin tuzlanmasına gerek kalmaz.
7. Alkol tüketilmemelidir veya tüketimi azaltılmalıdır.Zira verdiği fazla enerjinin yanı sıra karaciğere ve birçok organa önemli ölçüde zarar vermektedir.
8. Egzersiz yapmak sağlıklı bir yaşamın parçası olmaktadır.
9. Eğitim, sağlıklı beslenme için kritik öneme sahiptir.Çocuklar mutlaka yemek pişirme ve gıdaların besinsel değerleriyle ilgili bilgi sahibi olmalıdır.Gelecek nesillere doğru gıda seçimi ile ilgili daha iyi bilgiler verilmelidir.
10. Yemeklerin evde hazırlanıp pişirilmesi teşvik edilmelidir.Böylece gıdalar kontrol edilebilir ve çocuklara gıda seçimi yanında yemek hazırlama yöntemleri de öğretilebilir.